Featured articles, ታሪክ

ትኩረት ለተዘነጋው የዕድገት ሞተር

በአሁኑ ዘመን በአብዛኛው የዓለም አገራት አብዛኛው ሕዝብ ኗሪ የሆነው፣ አብዛኛዎቹ መሠረተ ልማቶች የሚገነቡበት፣ አብዛኛው ኢኮኖሚ የሚንቀሳቀሰውም ሆነ አብዛኛው የፖለቲካ ሁኔታ የሚከናወነው በከተሞች ነው።

የአገራችን ከተሞች ሁለንተናዊ ድርሻ ከሌሎች ያደጉ አገሮች ጋር ሲነፃፀር እጅግ ዝቅተኛ ነው ሊባል ቢችልም ቢያንስ ባለፉት ዐሥርት ዓመታት በአገራችን ከተሞች እየታየ ያለው ዕድገት እኛም በሒደት አዝጋሚም ቢሆን ወደ ሌላው የዓለም ሁኔታ እያመራን መሆኑን ያሳያል።

ከሕዝብ ቁጥር፣ ከሕንፃዎች እና ከተለያዩ የመሠረተ- ልማቶች ግንባታ አንፃር በአሁኑ ወቅት በአገራችን እየታየ ያለው ለውጥ በታሪካችን አይተነው የማናውቅ ከፍተኛ ለውጥ ነው ሊባል ይችላል። በተለይም ርዕሰ-ከተማችን አዲስ አበባ ወደላይም ሆነ ወደጎን በከፍተኛ ፍጥነትና መጠን ከዓይናችን ሥር ስትመነደግና ስትለዋወጥ እያየን ነው። ነገር ግን ይህ ‹በከተሞቻችን እየታየ ያለው ፈጣን ለውጥ ዘላቂነት ያለውና መጪውን ትውልድ ዋጋ የማያስከፍል ለውጥ ነው ወይ?› የሚል ጥያቄ ብናነሳ አስደሳች መልስ አናገኝም፡፡

የጥሩ ከተማ ትርጉምን በተመለከተ አብዛኛዎቹን የልማት ባለሞያዎች የሚያስማማው ትርጉም፣ “ጥሩ ከተማ ማለት የነገውን ትውልድ ህልውና ሳይጎዳ የዛሬውን ትውልድ ጥቅምና ፍላጎት ማሟላት የሚችል ከተማ ነው” የሚል ነው። የጥሩ ከተማ ትርጉም ሆኖ በተደጋጋሚ የሚቀርበው ሌላ አባባል፣ “ጥሩ ከተማ ማለት ከአካባቢያዊ፣ ከማኅበራዊ ኑሮና ከኢኮኖሚያዊ ጥቅም አኳያ ሰዎች ጤናማና ሠላማዊ ኑሮ የሚኖሩበት ቦታ ነው” የሚል ነው። የጥሩ ከተማ መመዘኛዎችን በተመለከተም፣ ከጥሩ የእግረኛና የብስክሌት መንገድ መኖር ጀምሮ እስከ ዴሞክራሲያዊ የሕዝብ ባህል መኖር ድረስ በዝርዝር የሚጠቀሱ በርካታ መመዘኛዎች አሉ።

ከእነዚህ የጥሩ ከተማ ትርጉምና መመዘኛዎች አንጻር የአገራችን የከተሞች ሁኔታ ሲመዘን በብዙ ችግሮች የተተበተበ ሆኖ እናገኘዋለን። እንደ እኛ ዘግይቶ አዳጊ አገር መሆን ከሌሎች አገሮች ያለፈ ስህተትና ጥፋት ለመማር ጥሩ ዕድል የሚፈጥር ቢሆንም እኛ ግን ይህንን የዘግይቶ አዳጊነት ዕድል በአግባቡ እየተጠቀምንበት አይመስልም። በዘመኑ የዓለማችን የአስተሳሰብ ደረጃ ጥሩ ከተማ ማለት ምን ማለት እንደሆነ ፈፅሞ እንዳልገባን በሚያረጋግጥ ደረጃ ሌሎች አገሮች ከብዙ ዐሥርት ዓመታት በፊት የሠሩትንና ዛሬ ላይ የሚፀፀቱበትን ስህተት እኛ እየደገምነው እንገኛለን።

ለመሆኑ በከተሞቻችን አሳሳቢ ችግር ሆኖ የቀጠለውን የመሠረተ-ልማት አቅርቦትና የአስተዳደር ችግር ለምን መፍታት አቃተን?

ብዙ የመሠረተ-ልማት ሥራ እየተሠራ ባለበት ሁኔታም ከተሞቻችን ምቹ፣ ፅዱና ውብ መሆን እንዳልቻሉት ሁሉ ባለፉት ሦስት ዐሥርት የሚጠጉ ዓመታት በርካታ የመዋቅር ማሻሻያዎች ቢካሄዱም በከተሞች ያለው የመልካም አስተዳደር ችግር ከጊዜ ወደጊዜ እየተባባሰ እንጂ እየቀነሰ አልመጣም። የሁለቱም ችግሮች መሠረታዊ ምንጭ የአመራር ብቃት እጦት ነው። ብቃት ያለው አመራር እጦት በመላው የአገሪቱ የመንግሥት መዋቅሮች ያለ ችግር ቢሆንም ከሌሎች መዋቅሮች ይልቅ ከተሞች ልዩ ብቃት ያለው አመራር የሚፈልጉበት ልዩ ባሕሪ አላቸው። የከተማ አስተዳደር፣ የከተማ አስተዳደር ዕውቀትን ብቻ ሳይሆን የከተማ ኑሮን ማወቅን ይጠይቃል። በአሁኑ ወቅት ከአዲስ አበባ ጀምሮ እስከ ወረዳ መዋቅር ድረስ የሚገኙ ከተሞችን የሚያስተዳድሩት አብዛኛዎቹ ከንቲባዎች ግን የከተማ አስተዳደርን ብቻ ሳይሆን የከተማ ኑሮን የማያውቁ ናቸው። አዲስ አበባን ሁኔታ እንደ ምሳሌ ብናይ፣ ኢሕአዴግ ሥልጣን ከያዘበት ዕለት ጀምሮ አዲስ አበባን እንዲያስተዳድሩ የሚሾሙት ከንቲባዎች ከሕዝቡ ጋር የኖሩና ሕዝቡን የሚያውቁ ናቸው ማለት አይቻልም። ይህ ዓይነቱ አሠራር ከታች ከወረዳ መዋቅር ጀምሮ ሲተገበር የሚታይ ነው። የወረዳ ከተማዎቻችን የሚያስተዳድሩት ከቀበሌ የመጡ፣ የዞን ከተማዎቻችንን የሚያስተዳድሩት ከወረዳ የመጡ፣ የክልል ከተማዎቻችንን የሚያስተዳድሩት ከዞን የመጡ ሲሆኑ አዲስ አበባን የሚያስተዳድሩት ደግሞ ከክልል የመጡ ሰዎች ናቸው። ውጭ አገር ተምረውና ኖረው የከተማ አስተዳደር ዕውቀትን ያካበቱ ሰዎችን ማግኘት ቢያቅተን እንኳ ቢያንስ ከትላልቆቹ ከተሞቻችን ወደ ትናንሾቹ ከተሞቻችን እየሄዱ ማስተዳደር ቢችሉ የተሻለ በሆነ ነበር። ምክንያቱም ሰዎች ከትንሽ ከተማ ወደ ትልቅ ከተማ መጥተው ከንቲባ እንዲሆኑ ቢደረግ በሚያዩት ነገር እየተመሰጡ ይረካሉ እንጂ አዲስና የተሻለ ለውጥ ሊያመጡ አይችሉም። እርግጥ ነው የወቅቱ የአገራችን የፌዴራል አደረጃጀት ከላይ ወደታች ሄዶ ማስተዳደርን እንደ ስህተት የሚቆጥር እንደሆነ ይታወቃል። ነገር ግን አሁን እየተሠራበት ባለው መንገድ የአገራችን ከተሞች በገጠር ልጆች እየተመሩ የላቀ ደረጃ ላይ ይደርሳሉ ብሎ መመኘት ዘበት ነው።

የኢትዮጵያ ብቻ ሳይሆን የአፍሪካ መዲና የሆነችውን አዲስ አበባን ጥልቅ የከተማ አስተዳደር ዕውቀት ያለው ብቻ ሳይሆን ኒውዮርክና ፓሪስን በመሰሉ ከተሞች የኖረና ዘመናዊ ከተማ ማለት ምን ማለት እንደሆነ በተግባር የሚያውቅ ሰው ተመራጭ ነው፡፡ ለሁሉም ከተሞቻችን እንዲህ ያለ ብቃት ያለው ሰው ማግኘት ቢሳነን እንኳ ቢያንስ የማደግ ተስፋ ያላቸው ከተሞቻችንና የቱሪስት ከተሞቻችን ተጨባጭ የከተማ አስተዳደር ዕውቀት ባላቸው ዘመናዊ ሰዎች ቢመሩ ለሌሎች የሀገራችን ከተሞች ዕድገትና ዝመናም በር ከፋች ይሆናል።

በአሁኑ ወቅት በአውሮፓ የሚገኙት አብዛኛዎቹ ከተሞች ከ150 ዓመት በላይ ዕድሜ ያላቸው ሲሆኑ እንዳይፈርሱ ጥበቃ የሚደረግላቸው እንጂ እንደ አሁኗ አዲስ አበባ እየፈረሱ እንደገና ይገነባሉ ተብለው የሚታሰቡ አይደሉም። ይህ መሆን የቻለው ከተሞቹ መጭውን ትውልድ ዋጋ እንዳያስከፍሉ በጥንቃቄ ታቅደው የተገነቡ ከተማዎች በመሆናቸው ነው። የኢትዮጵያ ከተሞችም እንደአውሮፓ ከተሞች በዕውቀት ተመርተው በጥንቃቄ ካልተገነቡ የነገው ትውልድ ተረክቦ በምቾት የሚኖርባቸውን ሳይሆን እንደገና እየፈረሰ የሚገነባቸው ዋጋ የሚያስከፍሉ ከተሞች መሆናቸውን አይቀርም።

ኢትዮጵያ ዛሬም እንደትናንቱ ከ85 በመቶ ሕዝቧ በገጠር እየኖረና ከእጅ ወደ አፍ የሆነ ኑሮ እየገፋ መቀጠል አይቻላትም፡፡ አሁን በያዝነው መንገድ ከቀጠልን የኢኮኖሚ ችግሩ ይበልጥ ተስፋ ማጣትን እያስከተለና ግጭት እየወለደ መሄዱ የሚጠበቅ ነው፡፡ ከተሞቻችንን የኢኮኖሚ የስበት ማዕከል አድርገን ቁርጠኛ የሆነ እርምጃ ካልወሰድን፣ ግብርና ከሞላ ጎደል የተዘጋ አማራጭ እየሆነ በመጣበት ሁኔታ የአገራችን የመልማት ዕድል እየጠበበ ነው የሚሄደው፡፡ በከተሞቻችን የሚታየው የማያቋርጥ ከገጠር-ወደ ከተማ ፍልሰትና መረን የለሽ ሥራ አጥነት ሊቀረፍ የሚችለው ስለ ከተማና ከተማ አስተዳደር በቂ ግንዛቤ ያላቸው መሪዎች ከተሞቻችንን ሲመሩ ብቻ ነው፡፡ ትኩረት ለከተሞች!

(Visited 15 times, 1 visits today)
June 9, 2020

About Author

admin


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

About Us

The Black Lion is a magazine and online media outlet focusing on the issues of Ethiopia and Ethiopian politics. To serve you best, we produce our journalism across a range of platforms, with a particular focus on politics, economy, culture, entertainment and new forms of storytelling. We’ve grown from a single Facebook page into a suite of digital products like website and into a newsletter.

Email: theblacklionafrica@gmail.com

Logo